Müzik Telif Gelirleri

Müzik işi iş birliği üzerine kuruludur. İster bir konserde baş gruba eşlik eden yepyeni bir grubu, ister bir klasiği yeniden yorumlamak için güçlerini birleştiren iki deneyimli sanatçıyı düşünün: birlikte çalışmak akılda kalıcı müzik üretir. Aynı zamanda bu iş birliğine dayalı yapı, bir şarkı çalındığında telif gelirlerinden kimin ne kadar pay alacağını belirlemeyi zorlaştırabilir.

Bu rehberde, müzik telif gelirlerini mümkün olduğunca yalın bir şekilde açıklamaya çalışacağız. Merak etmeyin, bütün yazıyı ezberlemeniz beklenmiyor. Bir noktayı netleştirmek istediğinizde geri dönüp bakmak için sayfayı yer imlerinize ekleyin.

Telif Gelirleri: Kısa Bir Tanım

Telif gelirinin ne olduğuna dair kısa bir tanımla başlayalım. Hukuki açıdan royalty, “telifli eserler de dahil olmak üzere bir kişi ya da şirkete ait varlıkların sürekli kullanımı karşılığında yapılan bağlayıcı bir ödeme”dir.

Özgün şarkılar birer varlıktır. Şarkılarınızı kullanması için başka bir tarafa lisans verdiğinizde, telif gelirleri bu kullanımın karşılığı olarak gelir üretir; radyo ve televizyon yayınları, streaming, hatta müziğinizin bar ile restoranlarda çalınması da buna dahildir.

Telif geliri ödemelerine hak kazanmak için müziğinizin özgün, üretilmiş ve telif altına alınmış olması gerekir. Bugün bile telif geliri ödemeleri, müzisyenler için başlıca gelir kaynağı olmaya devam ediyor.

Müzik Telif Hakkı Nasıl Alınır

Telif hakkı, fikri mülkiyetin bir türüdür. Müziğinizi telif altına almak, sizi bir sözün ya da bestenin sahibi olarak tescil eder. Aslında basit: bu şarkının sahibinin siz olduğunu dünyaya duyurmuş olursunuz.

Bu bir formaliteymiş gibi görünebilir. Oysa telif hakkı eserinizi korur ve müziğinizden gelir elde etmenizin anahtarıdır. Bu rehberde yalnızca ABD hukukunu ele alacağız. ABD telif hakkı yasasına göre yaratıcılar, özgün eserleri üzerinde münhasır haklara sahiptir ve yasa, ücreti ödenmiş bir lisans olmadan başkalarının bu eserleri kullanmasını yasaklar.

Müziği veya sözleri ya da her ikisini birden telif altına alabilirsiniz. Telif tescili için uygun olmak adına müziğinizin bir biçimde üretilmiş olması gerekir. Örneğin, ödül kazanacak bir şarkı fikriyle uyanmak yeterli değildir. Ancak sözleri defterinize yazdığınız an, telif hakkı için uygun hale gelirler.

Aynı şekilde, bir müzik parçasının size ait olduğunu kaydedilir kaydedilmez tescil ettirebilirsiniz. Müziği piyanonuzda ya da gitarınızda çalıp cep telefonunuza kaydetmeniz bunun için yeterlidir. Tam donanımlı bir stüdyo şart değil.

Örneğimizdeki şarkı fikrinin telif tescili için uygun olmadığı gibi, birkaç istisna daha vardır. Bir akor ilerlemesi, ne kadar özgün ya da etkileyici olursa olsun uygun değildir. Bir şarkı adı da öyle.

Üzerinde hak iddia edebileceğiniz bir şarkınız varsa, onu bir ücret karşılığında ABD Telif Hakkı Ofisi’nde (U.S. Copyright Office) tescil ettirebilirsiniz. Telif hakkını güvence altına almak, telif geliri ödemeleri üretmeye doğru atılan ilk adımdır, ama süreç bununla bitmez.

Müzik Telif Hakkı Türleri

Biraz daha ayrıntıya inip farklı müzik telif hakkı türlerine daha yakından bakma zamanı. Her müzik parçası iki ayrı telif hakkı türü taşır: biri şarkı yazımına, diğeri ses kaydına ilişkindir.

Şarkı Yazımı Telif Hakkı

Bir müzik parçasının şarkı yazımına ya da bestesine ilişkin telif hakkı; notaları, sözleri, melodileri, ritimleri, akorları ve armonileri kapsar. Bu genellikle söz yazarlarına ve onların müzik yayıncılarına aittir.

Unutmayın, eserinizi somut bir yere kaydettiğiniz an telif hakkınızı ileri sürebilirsiniz. Not defteriniz de bir tweet ya da bir Instagram paylaşımı kadar geçerlidir. Geleneksel olarak tercih edilen ortam nota kâğıdı olurdu, ama bu bir zorunluluk değildir.

Şarkı yazımı telif hakları, yayıncılık telif hakları olarak da bilinir. Her iki terim de aynı varlıklar grubunu ifade eder. Tek fark, mülkiyettedir. Bağımsız söz yazarları ya da kariyerinin başındaki müzisyenler henüz bir müzik yayıncısıyla çalışmıyor olabilir. Bunun yerine kendi yayıncılık ya da şarkı yazımı telif gelirlerini kendileri toplarlar. Bunun nasıl işlediğine dair ayrıntılar aşağıda.

Bir müzik yayıncısıyla çalışmanın avantajları vardır. Yayıncılar, gelir üretmek amacıyla şarkıların çalınması ya da başka şekillerde kullanılması için aktif olarak fırsat arar. Bu hizmetleri karşılığında telif gelirlerinin bir kısmını alırlar. Bir yayıncının telif gelirlerinden ne kadar pay aldığı, müzisyen ile yayıncısı arasındaki sözleşmeye bağlıdır. Her durumda amaç, iki tarafa da fayda sağlamak olmalıdır.

Ses Kaydı Telif Hakkı

Terminolojinin biraz karmaşıklaşmaya başladığı yer burası. Ses kaydı telif hakkına çoğu zaman master telif hakkı denir. Bu telif hakkı, bir şarkının ya da başka bir müzik parçasının master ses kaydının sahibine aittir. Telif geliri ödemelerinin ayrıntılarına girerken bunu akılda tutmakta fayda var.

Master telif hakkı genellikle kaydın masraflarını üstlenen tarafça elde tutulur. Bu, sanatçının kendisi ya da plak şirketi olabilir. Bazı durumlarda bu telif hakkı kayıt stüdyosuna aittir. Sanatçı stüdyo hizmetlerinin ücretini ödeyemediğinde ve mali riski bunun yerine stüdyo üstlendiğinde durum böyledir.

Şarkı Yazımı ile Ses Kaydı Telif Hakkı Nasıl Örtüşür

Şarkı yazımı ve ses kaydı için ayrı telif hakları bulundurmak gereğinden karmaşık görünebilir. Ama bu ayrım, mevcut şarkıların yeni kayıtlarını oluştururken aslında işe yarar.

Bir sanatçı bir şarkının cover versiyonunu kaydetmek istediğinde, genellikle hem sözleri hem de müziği kullanır. Bunlar şarkı yazımı ya da yayıncılık telif hakkı kapsamındadır. Sanatçı, farklı müzisyenlerle şarkının tamamen yeni bir kaydını oluşturduğu için yeni bir ses kaydı yaratmış olur. Bu yeni ses kaydı da kendi telif hakkına tabi olur.

İşte bir örnek: 2021 yapımı Flag Day filminin müzikleri için Eddie Vedder, R.E.M.’in Everybody Hurts şarkısının kendi versiyonunu kaydetti. Buradaki telif hakkı yalnızca özgün şarkının şarkı yazımı telif hakkıdır. Ortaya çıkan cover ise kendi telif hakkını ileri sürmek zorundadır.

Farklı Müzik Telif Geliri Türleri

Şimdiye dek müzik telif gelirlerinden tek bir bütünmüş gibi söz ettik. Oysa farklı telif geliri türleri vardır ve bunların nasıl ödendiğini ele almadan önce aralarındaki farkları anlamak önemlidir.

Dört ana müzik telif geliri türü şunlardır:

• Mekanik telif gelirleri
• İcra telif gelirleri
• Senkronizasyon telif gelirleri
• Baskı telif gelirleri

Mekanik Telif Gelirleri

“Mekanik telif gelirleri” terimi, müziğin kaset, plak ya da CD gibi fiziksel bir ortama kaydedilmesi gereken bir dönemde ortaya çıktı. Bir şarkı fiziksel ya da dijital olarak çoğaltılıp dağıtıldığı her seferinde, yayıncılık telif hakkının sahibine mekanik telif geliri doğar.

Bugün mekanik telif gelirleri, dijital yayıncılık platformlarında üretilenleri de içeriyor. Streaming büyüdükçe bu gelirler sanatçılar için her zamankinden değerli hale geldi.

ABD federal Telif Hakkı Yasası (U.S. Copyright Act), mekanik telif gelirlerinin hangi oranda ödeneceğini belirler. Bireysel telif gelirleri ve ödemeler değişse de, streaming telif gelirleri genellikle 100 dinlenme başına 0,06 dolar civarındadır. CD ya da plak gibi fiziksel satışlar ve iTunes gibi platformlardan yapılan kalıcı indirmeler ise şarkı başına 0,09 dolar üretir.

Bu ödemenin tamamını sanatçılar mı alır? Pek değil. Günümüzün karmaşık müzik endüstrisinde işin içinde çoğu zaman başka taraflar da bulunur. Ayrıntılar aşağıda.

İcra Telif Gelirleri

İcra telif gelirleri, bir müzik parçası ticari bir ortamda her çalındığında söz yazarlarına ve yayıncılara doğar. Bir şarkının kamuya açık icraları, binlerce hayranın eşlik ettiği günlerce süren müzik festivallerinden, en sevdiğiniz kafedeki fon müziğine kadar uzanır.

Mekanik telif gelirleri gibi, icra telif gelirleri de iki kategoriye ayrılabilir. Bir yanda streaming hizmetleri aracılığıyla dijital olarak üretilenler, öte yanda daha geleneksel yayıncılar var. İkincisi; karasal AM/FM radyo istasyonlarını, televizyon kanallarını, kulüpleri, mekânları, restoranları ve barları kapsar.

Dijital İcra Telif Gelirleri

Önce kamuya açık icra telif gelirlerinin dijital tarafına daha yakından bakalım. Streaming hizmetleri, hem mekanik hem de icra telif gelirlerini kapsayan “tümleşik telif geliri havuzu” adı verilen bir yapı üzerinden ödeme yapar. Copyright Royalty Board (CRB) tarafından kurulan bu havuz, herhangi bir streaming hizmetinin söz yazarlarına ve yayıncılarına ne ödemesi gerektiğini belirler.

Streaming hizmeti, sanatçılara doğrudan ödeme yapmaz. Bunun yerine, tümleşik telif geliri havuzunun kamuya açık icraya düşen kısmı bir icra hakları kuruluşuna (PRO) aktarılır. PRO, telif gelirlerini içerik paylarına göre yayıncılara ve söz yazarlarına orantılı olarak dağıtır.

Geleneksel İcra Telif Gelirleri

Streaming dışında işler farklı yürür. Kamuya açık icra telif gelirleri burada bir raporlama sistemine dayanır.

Radyo ve televizyon dahil yayıncılar, müzik çalmak için kendi PRO’larından toplu lisans (blanket license) başvurusunda bulunur. Lisans verildiğinde, yayıncı kaydedilmiş hemen hemen her müzik parçasını kamuya açık olarak çalabilir. Yayıncı, çaldığı parçaları PRO’ya bildirmek zorundadır. PRO da buna dayanarak söz yazarlarına ve yayıncılara telif geliri ödemelerini dağıtır.

Müzisyenler bir mekânda sahne aldığında genellikle bir set listesi sunmaları gerekir. Amacı şudur: kamuya açık icra telif gelirleri doğru hesaplanabilsin. Tıpkı yayıncı gibi, mekân da çalınan parçaların verilerini telif gelirlerinin belirlendiği PRO’ya iletir. PRO ardından söz yazarına ya da onun müzik yayıncısına ödeme yapar. Çoğu durumda sahnedeki sanatçı ile söz yazarı zaten aynı kişidir.

Radyo: Özel Bir Durum

Karasal AM/FM radyo istasyonları, master telif hakkına sahip ses kaydı sahiplerine icra telif geliri ödemekten muaftır. Ama söz yazarları ve yayıncılar için durum başka: bu kişilere ödeme yapmak zorundadırlar.

Dijital internet radyosu, uydu radyo istasyonları ve kablolu radyonun tamamı farklı kurallara tabidir. Bu yayıncılar, kamuya açık icra telif gelirlerini master sahiplerine ödemek zorundadır. Bu telif gelirlerinin toplanmasını kolaylaştırmak için Amerikan hükümeti, bir toplama kuruluşu olarak SoundExchange’i kurdu. Müzik çalabilmek için dijital radyo platformlarının SoundExchange’den lisans başvurusunda bulunması gerekir.

Senkronizasyon Telif Gelirleri

Telifli müzik, görsel medyayla eşleştirildiğinde, yani senkronize edildiğinde, kayıt sanatçısı ve diğer taraflar için senkronizasyon (sync) telif gelirleri üretilir.

Sync lisansları genellikle müzik yayıncıları tarafından satılır. Bir sync lisansı satın almadan önce lisansı alan tarafın, hem şarkı yazımı hem de ses kaydı haklarını kapsayan bir lisans mı yoksa bunu kapsamayan bir lisans mı aldığını netleştirmesi gerekir.

Müzik endüstrisi genelinde sync lisansı terimi, hem birleşik bir lisansı hem de yalnızca şarkı yazımı telif gelirlerini kapsayan bir lisansı ifade edebilir. Bu ayrım yalnızca maliyeti etkilemekle kalmaz, lisansı alanın müzikle ne yapabileceğini de belirler.

Yalnızca şarkı yazımı telif gelirlerini kapsayan bir sync lisansı, satın alana sözleri ve müziği kullanma izni verir, ama asıl kaydı kullanma izni vermez. Bu durum, örneğin bir film yapımcısının mevcut bir şarkıyı başka bir sanatçıya cover’latmayı planladığında işe yarar. Eddie Vedder’ın Flag Day filmi için R.E.M.’in Everybody Hurts şarkısını cover’laması bu senaryonun yakın bir örneğidir.

Amaç R.E.M.’in özgün kaydını kullanmak olsaydı, filmin yapımcılarının ses kaydını da kapsayan bir lisans alması gerekirdi.

Sync lisanslama, kamuya açık icra lisanslamasından önemli ölçüde ayrılır. İcra lisansları, lisansı alana neredeyse sınırsız sayıda müzik parçası kullanma izni veren toplu lisanslardır. Sync lisansları ise belirli bir şarkıya ya da başka bir müzik parçasına özgüdür.

Baskı Telif Gelirleri

Çok az kayıt sanatçısı baskı telif geliri toplar. Ama film ve klasik müzik besteciler için bu, en büyük gelir kaynaklarından biridir.

Baskı telif gelirleri, telifli bir müzik parçası nota kâğıdı gibi basılı bir ortama aktarılıp bir müzik yayıncısı tarafından dağıtıldığında üretilir. Baskı müziği telif gelirleri yalnızca basılı, analog satışlarla sınırlı değildir. Nota kâğıdını internet üzerinden satmak da ilgili besteci için bu tür bir telif geliri üretir.

Müzik Telif Gelirleri Nasıl Toplanır, Hesaplanır ve Ödenir

Bir kayıt sanatçısı ya da söz yazarı olarak, müziğinizden ancak bir dizi adımı izlediyseniz gelir elde edersiniz. Bunların hepsi her sanatçı için geçerli olmayacaktır, ama en önemlilerini burada sıraladık.

Bir Şarkı İçin Telif Hakkı İddia Etmek

Müziğinizden gelir elde etmeye doğru atılacak ilk adımlardan biri, bu müziğin yaratıcısı olarak telif hakkınızı korumaktır.

Sanatçılar telif haklarını ne zaman tescil ettirmeli? Maalesef bu sorunun kesin bir yanıtı yok. Bir sanatçı sözleri herhangi bir şekilde, bir sosyal medya paylaşımı ya da defterdeki bir sayfa da dahil, yazdığı an telif hakkı tescil edilebilir.

ABD Telif Hakkı Ofisi’ne tescil zor değildir, ama ödenmesi gereken tescil ücretleri vardır. Bu maliyetleri, başka birinin benzer bir şarkı yazıp bundan kazanç sağlama olasılığına karşı tartmanız gerekir. Bir müzik parçası telif altına alındığı an, özgün sahibi tümüyle korunur. Başka bir tarafın telif hakkını ihlal etmeye çalışması durumunda, sahibi hakkını ileri sürmek için dava bile açabilir.

Streaming Platformlarında Yer Alın

Müziğiniz, sözleriniz ve bir ses kaydı üzerinde telif hakkı iddia ettikten sonra, mümkün olduğunca çok kişinin onu dinleyebilmesini sağlamak önemlidir. Daha birkaç on yıl önce duyulmanın en iyi yolu plak ve CD satmaktı. Bugünse streaming hizmetleri, fiziksel satışların yerini neredeyse tamamen aldı.

2019 itibarıyla küresel kayıt gelirinin yüzde 25’inden azı fiziksel satışlardan elde ediliyordu. Gelişmiş dijital pazarlarda bu pay yüzde 10’a kadar düşmüştü.

Günümüzde müzik kayıtları, telif geliri üretmek için streaming platformlarına lisanslanıyor. Bunu başarmak için kayıt sanatçılarının ve plak şirketlerinin çoğu dağıtımcılarla ya da toplayıcılarla (aggregator) çalışır. Sanatçıların doğrudan dağıtım yapmasına olanak tanıyan platformlar da var; örneğin SoundCloud. Ancak streaming platformlarının büyük çoğunluğu dağıtımcılar aracılığıyla çalışır.

Bir dağıtımcıyla çalışmak, sanatçıların şarkılarının tüm potansiyel platformlarda, tüm potansiyel dinleyicilere ulaşmasını güvence altına alır. İşin sırrı erişilebilirlik ve görünürlüktür. İkisi de olmadan sanatçılar telif geliri üretemez.

Streaming platformları dağıtımcılarla çalışmayı tercih eder, çünkü bu yol genellikle iş yüklerini en aza indirir. Müzik standart formatlarda yüklenir ve ödemeler de aynı şekilde optimize edilebilir.

Bir İcra Hakları Kuruluşuna (PRO) Katılın

Bu rehberde PRO’lardan birkaç kez söz ettik. İşte müzik endüstrisindeki rollerine daha ayrıntılı bir bakış.

PRO’lar, söz yazarı ve yayıncı telif gelirleri de dahil olmak üzere icra telif gelirlerini toplamaktan sorumludur. Amerika Birleşik Devletleri’nde PRO pazarı üç oyuncu arasında paylaşılır. Broadcast Music, Incorporated (BMI) ve American Society of Composers, Authors, and Publishers (ASCAP), her sanatçının katılabileceği kâr amacı gütmeyen kuruluşlardır. Müzisyenlerin çoğu bu PRO’lardan biriyle başlar.

SESAC ise yalnızca davetle üye kabul eden, ülkedeki sahne sanatçılarının yaklaşık yüzde 10’unu kapsayan, çok daha küçük bir pazar payına sahip bir PRO’dur. Üç PRO da sanatçıların şarkı yazımı ve yayıncılık telif gelirlerini toplayabilmesi için şarkılarını tescil etmesini ister.

SoundExchange’e Kaydolun

SoundExchange, dijital icra telif gelirleri için belirlenmiş telif geliri toplama kuruluşudur. Kuruluş, dijital radyo platformlarındaki yayınlardan doğan telif gelirlerini yönetmek üzere Amerika Birleşik Devletleri hükümeti tarafından kuruldu.

Bu ödemelerden yararlanmak için kayıt sanatçılarının, plak şirketlerinin ve seans müzisyenlerinin kuruluşa kaydolması gerekir. Kaydolmazsanız bu gelirleri kaçırırsınız.

Müzik Telif Gelirleri Nasıl Hesaplanır

Müzik telif gelirlerinin nasıl hesaplandığı, telif geliri türüne göre değişir, ayrıca sanatçıdan sanatçıya da farklılık gösterir. İşte tek tek hesaplamaların bir dökümü.

Mekanik Telif Gelirlerinin Hesaplanması

Amerika Birleşik Devletleri’nde mekanik müzik telif geliri oranları hükümet tarafından düzenlenir. Bir ses kaydı her indirildiğinde ya da bir CD’ye basıldığında, beş dakikaya kadar olan şarkılar için bestenin sahipleri 0,091 dolar kazanır. Daha uzun besteler için ödeme, dakika başına 1,75 sent oranındadır. Bu telif gelirleri genellikle bir sanatçının müzik yayıncısı ya da Songtrust gibi bir yayıncılık hizmeti tarafından ödenir.

Sırada şarkıyı icra eden sanatçılar var. Bir CD satışından ne kadar pay alacağınız, “sanatçı nüfuzunuza” bağlıdır. Bu, temelde satış ve yayın üretme konusundaki çekim gücünüzle belirlenir. Yeni bir sanatçı olarak oranınız yüzde 10 kadar düşük olabilir, ama sektör uzmanları bunu genellikle yüzde 13 ile 16 arasına yerleştirir. Biraz daha deneyimli ve 100.000’in üzerinde satışa ulaşmış olanlar yüzde 15 ile 18 arasında pay isteyebilir. Zirvedeki tanınmış isimler ise yüzde 18 ile 20 kadar kazanabilir.

Büyük plak şirketleri genellikle bunun üzerine çıkmaz, ama bağımsız plak şirketlerinin sanatçıya yüzde 50’ye kadar pay verdiği görülmüştür. Her şey sözleşmenizin koşullarına ve dijital satışların satış mı yoksa lisanslama mı sayıldığına bağlıdır.

Müziğini plak şirketlerinden bağımsız olarak yayınlayan sanatçılar için durum farklıdır. Onların dağıtım hizmetleri, hak ettiklerinin yaklaşık yüzde 90’ını öder.

Streaming’den Gelen Mekanik Telif Gelirleri: Bir Başka Özel Durum

Streaming hem mekanik hem de icra telif gelirleri üretir. İkincisini bir sonraki bölümde ele alacağız.

Streaming platformlarından gelen mekanik telif gelirlerini hesaplamak hiç de basit değildir. ABD’de Spotify gibi platformlar, Copyright Royalty Board (CRB) tarafından belirlenen kuralları izler. CRB kuralları, mekanik ve icra telif gelirlerini tümleşik bir telif geliri havuzunda birleştirir.

Bu düzenlemeler uyarınca streaming hizmetlerinin üç farklı hesaplama yapması ve ardından hangisi en yüksek tutarsa onu ödemesi gerekir.

Seçenekler şunlar:

• Tümleşik telif geliri oranı: hizmetin toplam gelirinin yüzde 11,8’i; 2022’de yüzde 15,1’e çıkarılması öngörülüyor.
• Asgari tümleşik telif geliri oranı: streaming hizmetlerinin önde gelen plak şirketlerine ödediği tutarın yüzde 21-22’si; 2022’de yüzde 26’ya çıkması bekleniyor.
• Abone başına oran: abone başına 0,50 dolar.

Tutar belirlendikten sonra, streaming platformları PRO’lara iletilecek icra telif gelirlerini ayırır. Mekanik streaming telif gelirleri ödendiğinde doğrudan sanatçılara gitmez. Bunun yerine telif hakkı sahipleri adına Harry Fox Agency (HFA) tarafından toplanır; ajans da bunları dağıtır.

Kamuya Açık İcra Telif Gelirlerini Talep Etmek

Bir şarkı kamuya açık bir ortamda her çalındığında, kamuya açık icra telif gelirleri bir PRO tarafından toplanır. PRO, bu fonları kuruluşa kayıtlı sanatçılara dağıtır.

İcra telif gelirleri, söz yazarı ve yayıncı telif gelirleri arasında 50/50 paylaşılır. Söz yazarı telif gelirleri, belirli bir bestede adı geçen tüm söz yazarlarına otomatik olarak ödenir. Hiçbir sözleşme ya da plak şirketi etkisi bunu değiştiremez. Ama söz yazarlarının künyede doğru biçimde yer aldığından emin olmaları gerekir.

İcra telif gelirinin kalan yüzde 50’si, bir sanatçının sözleştiği müzik yayıncısına gider. Peki bir müzik yayıncısıyla sözleşmemiş sanatçılar ne yapacak? Bu durumdaki sanatçılar için en mantıklı yol, bir Yayıncılık Yönetimi Şirketi’nin hizmetlerinden yararlanmaktır. Bu şirket, icra telif gelirlerinin yayıncılık payını sanatçı adına toplar. Aksi halde bu gelir boşa gider.

Dijital Radyo Platformu Telif Gelirleri Nasıl Hesaplanır

SoundExchange’e kaydolduktan sonra sanatçılar, dijital radyo platformlarındaki yayınlardan doğan telif gelirlerini toplamaya başlayabilir.

SoundExchange, ödemelerini bir şarkının kaç kez çalındığına göre belirler. Telif gelirleri şu dağılıma göre ödenir:

• Yüzde 45’i öne çıkan (featured) sanatçılara
• Yüzde 5’i öne çıkmayan (non-featured) sanatçılara
• Yüzde 50’si master ses kaydının hak sahibine

Telif Gelirlerini Kimler Alır

Buraya kadar, müzik endüstrisinin gelir ve telif geliri üretmek için karmaşık bir oyuncular ağına dayandığı açık olmuş olmalı. Bu bölümde bakış açımızı değiştirip telif geliri alan tek tek taraflara bakacağız.

Bunların bir kısmı telif gelirlerini toplamaktan sorumlu olur, ama tutarın tamamını kendinde tutması gerekmez. Diğerleri ise fonların son varış noktasıdır.

Söz Yazarları

Söz yazarları üç tür telif gelirinden pay alır:

• Mekanik telif gelirleri
• İcra telif gelirleri
• Sync lisanslama telif gelirleri

Künyede doğru biçimde yer alan söz yazarları, bir şarkının master ses kaydının bir parçası sayılır. Tıpkı kayıt sanatçıları gibi, bu da onlara sektörün o tarafında doğan tüm telif gelirlerinden bir yüzde hakkı verir.

Buna ek olarak söz yazarları, yazarların payından da kendi kısımlarını alır. Yayıncının telif geliri payından bir yüzde toplayabilmek için arkalarında bir müzik yayıncısı olması ya da bu geliri kaçırmamak için belirli bir hizmetten yararlanması gerekir.

Plak Şirketleri

Tipik bir müzik prodüksiyonu senaryosunda plak şirketleri, bir albümün yapımını ve tanıtımını finanse eder. En büyük ekonomik riski üstlenir ve beklenen master telif gelirlerinde büyük bir pay alırlar.

Bunun sonucunda, ses kaydı ya da master tarafındaki tüm telif gelirlerinden büyük bir pay alırlar:

• Streaming (mekanik) telif gelirleri
• Dijital icra telif gelirleri
• Bir master kullanım lisansı içermeleri halinde sync lisanslama telif gelirleri

Plak şirketleri genellikle bu telif gelirlerini kendilerine sözleşmiş kayıt sanatçılarıyla paylaşır. Ayrıca söz yazarları da master kaydın parçası sayıldıkları için (bkz. yukarısı) bu telif gelirlerinden pay alır.

Kayıt Sanatçıları

Müzik endüstrisi, kayıt sanatçılarını bir şarkının master kaydının kısmi sahipleri olarak görür. Bunun sonucunda, master ses kaydıyla ilgili olarak doğan her türlü telif gelirinden pay almaya hak kazanırlar.

Şu telif gelirlerinden pay almaya hak kazanırlar:

• Streaming (mekanik) telif gelirleri
• Dijital icra telif gelirleri
• Bir master kullanım lisansı içermeleri halinde sync lisanslama telif gelirleri

Nihai yüzde; sanatçılar, plak şirketleri ve dağıtımcılar arasındaki bireysel sözleşme anlaşmalarına bağlıdır. Bu bağlamda hem öne çıkan hem de öne çıkmayan sanatçılar kayıt sanatçısı sayılır.

Müzik Yayıncıları

Müzik yayıncılık şirketleri, icra ve mekanik telif gelirlerinin söz yazarlarına ayrılmayan “diğer yüzde 50’sini” toplar. Ancak bu, tutarın tamamını kendilerinde tuttukları anlamına gelmez.

Yayıncıların ne kadar pay tuttuğu, söz yazarlarıyla yaptıkları sözleşmeye bağlıdır. Nihai tutar; yayıncıların şarkıyı tanıtma, beste telif gelirlerini en üst düzeye çıkarıp toplama ve idari hizmetler konusundaki çalışmasının kapsamına göre belirlenir.

Bazı durumlarda yayıncılar telif gelirlerini başka yayıncılarla da paylaşır. Bu, daha büyük ve uluslararası bir müzik yayıncılık şirketi daha küçük bir kuruluşa hizmet verdiğinde düzenli olarak gerçekleşir.

Dağıtımcılar

Kısacası LabelGrid gibi dağıtımcılar, bir şarkının dijital streaming platformlarında görülüp duyulmasını sağlar. Şarkının tüm platformlarda erişilebilir olmasını ve bu platformların uygulamalarında, web sitelerinde ve diğer dijital içeriklerinde öne çıkarılmasını sağlarlar. Ayrıca dağıtımcılar, temsil ettikleri sanatçılar adına streaming telif gelirlerini toplamaktan da sorumludur.

Bazı dağıtımcılar telif gelirlerinden bir yüzde alır. Diğerleri sözleşmelerini sabit bir ücrete dayandırır. Çoğu senaryoda payları, dijital streaming’den doğan telif gelirleriyle sınırlıdır.

PRO’lar

PRO’ların dağıtımcılarla benzer bir rolü vardır, tek bir farkla: dağıtımcılar sektörün master kaydı tarafında çalışırken, PRO’lar beste tarafındadır.

İcra telif gelirlerini işin içindeki tüm taraflar adına toplar ve bunları uygun şekilde dağıtırlar. Hizmetleri karşılığında, masraflarını karşılamak için bu telif gelirlerinden küçük bir yüzde alırlar. PRO’ların çoğu, müşterileri adına tüm dünyayı kapsayabilmek için diğer ülkelerdeki PRO’larla bir ağ kurar.

Pek çok ülkede tüm müzik endüstrisine tek bir PRO hizmet verir. Ancak ABD’de sanatçılar iki PRO arasında seçim yapabilir ya da üçüncü, daha seçkin olana katılmak için davet beklemeyi umabilir.

Lisanslama ve Senkronizasyon Şirketleri

Söz yazarları, müzik yayıncıları ve PRO’lar; sektörün şarkı yazımı ve beste tarafındaki telif geliri hattını temsil eder. Diğer tarafta ise kayıt sanatçıları, plak şirketleri ve dağıtımcılar yer alır.

Lisanslama ve sync şirketleri iki taraf arasında bir köprü kurar. Örneğin akılda kalıcı bir şarkıyı bir sonraki Oscar ödüllü filme yerleştirmek için iki taraftan biriyle de çalışırlar. Film yapımcıları, belirli bir sahne için kusursuz şarkıyı bulsunlar diye sync şirketlerini tutabilir.

Ancak bir şarkıyı tanıtmak isteyen sanatçılar ya da plak şirketleri de film yapım şirketlerine ulaşmak için bir sync ajansından yararlanabilir. Bu hizmetleri karşılığında bu şirketler, yönettikleri lisanslama telif gelirlerinden ya da ücretlerinden bir yüzde alır.

Son Sözler

Bu rehbere, müzik işinin iş birliği üzerine kurulu olduğunu söyleyerek başladık. İş birliği denince akla, sahnedeki sanatçıya katılmak için çıkagelen sürpriz bir isim gelebilir. Ama bu, müzik endüstrisinin iş tarafı için de geçerlidir.

Yıllarca telif geliri üretecek bir hit albüm üretip yayınlamak için bir avuçtan fazla oyuncunun birlikte çalışması gerekir. Çıkarları her zaman tam olarak örtüşmeyecektir, ama gerçekten akılda kalıcı müziğe ancak iş birliği götürür.